‘Dit kan niet waar zijn’ – Joris Luyendijk

Toen ik een paar weken geleden met een exemplaar van ‘Dit kan niet waar zijn’ van Joris Luyendijk de lokale boekhandel verliet, stapte ik ongemerkt een kleine hype binnen. Het boek kreeg nog diezelfde week veel aandacht in de media, Joris was uitgebreid aan het woord in een VPRO-uitzending, het leek er zowaar op alsof er iets belangrijks was gebeurd.

Helemaal blanco was ook ik natuurlijk niet. Ik wist dat Luyendijk in London lang bezig is geweest met het ontrafelen van de financiële wereld en dat daarover al het nodige te doen is geweest. Net als velen heb ik zo mijn vooroordelen over de financiële sector. Mijn insteek na de crisis van 2008 is altijd geweest dat we de banken ‘vol met hebzuchtige werknemers’ overal wel de schuld van kunnen geven, maar dat die natuurlijk ook slechts de producten hebben ontwikkeld die inspelen op wat wij hebzuchtige mensen met z’n allen wensen.

Na het lezen van ‘Dit kan niet waar zijn’ ben ik die illusie in ieder geval kwijt. Hebzucht speelt niet echt een rol in het ontstaan van de crisis en producten ontwikkelen die de mensen willen is nu ook niet direct de belangrijkste factor. Zakenbanken, want daar gaat het boek van Luyendijk voornamelijk over, zijn eigenlijk slechts geïnteresseerd in het zo veel mogelijk geld verdienen. En ze doen dat op een volstrekt amorele wijze, dus zonder afwegingen over ‘goed’ en ‘kwaad’ voor klanten, samenleving of wat dan ook. En – om nog een mythe te laten imploderen – op een enkele uitzondering na doen werknemers dit binnen de wet. Wat overigens niet hetzelfde is als ‘altijd goed voor de klant’. Die moet er zelf maar zien achter te komen wat de gevolgen van de afgenomen producten zijn: caveat emptor, wat zoiets betekent als ‘koper wees op je hoede!’

Het boek is geschreven als een ontdekkingstocht door een onbekende wereld en leest daardoor als een spannende roman. Het ‘verhaal’ van Luyendijk schetst een ontluisterend beeld van een sector vol absurd hard werkende mensen die veel verdienen maar ook in constante onzekerheid over hun baan leven.

Het zou een spannend jongensboek kunnen zijn, maar deze sage eindigt beangstigend. In de amorele jacht naar nog hogere winsten, gedragen door de wetenschap dat door ‘caveat emptor’ eigenlijk alles geoorloofd is als het maar binnen de wet blijft, zijn steeds complexere financiële producten ontwikkeld. Zo ingewikkeld dat zelfs de insiders in de bankenwereld het niet meer snappen. Zo complex dat de bedenkers van dit soort producten (met de koosnaam ‘Quants’) de controlerende afdelingen moesten uitleggen hoe ze hen moesten controleren. Banken die zelf de risico’s van hun producten niet goed meer kunnen inschatten, laat staan in staat zijn op tijd in te grijpen, je zou er als lezer zomaar bang van kunnen worden…

Echt beangstigend is echter dat Luyendijk de financiële wereld ook niet ziet veranderen. Het gaat nu goed, maar eigenlijk alleen maar omdat het goed gaat. Er is niets wezenlijks veranderd en die verandering gaat van binnenuit ook niet komen. En van buiten waarschijnlijk ook niet, daarvoor is de politiek te veel verweven met de financiële wereld, aldus Luyendijk. Zijn we ‘dus’ op weg naar de volgende crisis? Niemand weet het, ook de banken niet.

dit kan niet waar zijn - joris luyendijk
Scroll Up

Pin It on Pinterest