Fotomanipulatie genadeloos blootgelegd

Het manipuleren van foto’s is verleidelijk, maar bijna altijd omstreden of in sommige gevallen zelfs ronduit schadelijk. In een tijdperk dat het aanpassen van digitaal beeld eenvoudig is, is het maar goed dat er software bestaat die beeldmanipulatie feilloos weet op te sporen.

Toen de wereld op 11 maart 2004 werd opgeschrikt door de vreselijke aanslagen op treinstations in Madrid, vlogen de foto’s van de verschrikkelijke gevolgen van de bomexplosies in rap tempo de aardbol over. Een veel geplaatse foto toonde hoe een bom een enorm gat had geslagen op de plek waar twee treinstellen aan elkaar waren gekoppeld. Op de voorgrond was te zien hoe het perron volledig was bedekt met brokstukken die door de explosie werden weggeslingerd.

Een prachtfoto die de verschrikkingen op indringende wijze in beeld bracht, maar al snel barstte er in de pers een stevige discussie over los. Wat bleek: veel kranten hadden de foto op de een of andere manier ‘gephotoshopt’. De oorspronkelijke foto toonde op de voorgrond namelijk een afgerukte onderarm. Zeer schokkend inderdaad, dus hadden sommige krantenredacties besloten dit indringende beeld weg te poetsen. Aldus werd een objectieve verstilling van de waarheid een gemanipuleerde, misschien zelfs gemankeerde variant daarvan.

Het is op zich legitiem om lezers al te schokkende beelden te besparen, maar dan hadden de bewuste redacties gewoon een andere foto moeten plaatsen, zo redeneren veel collega’s. Het probleem met dit soort manipulaties is natuurlijk waar de grens ligt. De Amerikaanse media hebben daarom richtlijnen opgesteld over het manipuleren van beeld. Veel Nederlandse kranten zien dit echter niet zitten. Gewoon niet manipuleren, is over het algemeen de insteek.

Een mooi voorbeeld hiervan vormde de foto in de Volkskrant van zaterdag 18 februari waarin een Filipijnse reddingswerker te zien is die een kind draagt dat uit de modderstroom is gered. Een wazige, bewogen foto die desondanks groot op de pagina prijkte omdat het zo’n indringend beeld is. De foto had best iets verscherpt kunnen worden, maar de redactie van de Volkskrant heeft er ongetwijfeld van afgezien omdat de foto er niet krachtiger van zou zijn geworden.

Een nog extremer geval van manipulatie van de werkelijkheid was de ‘fotoredactie’ van Stalin, die in ongenade partijgenoten zoals Trotski uit foto’s wegpoetste. De man werd op deze manier compleet uit de geschiedenis gewist. En wat te denken van de foto’s van de Zuid-Koreaanse wetenschapper Hwang Woo die moesten aantonen dat hij stamcellen had gekloond. Dat beleken vervalsingen en de man kon af door de zijdeur.

De Russische manipulators waren overigens vaklui die de lege plek die Trotski achter had gelaten, vulden met zeer gedetailleerde achtergrondbeelden op het fotonegatief. De manipulatie van de hedendaagse, grotendeels digitale foto’s vergt wat minder vakmanschap. Het is een stuk makkelijker om met een programma als Photoshop een digitaal beeld naar eigen hand te zetten.

Het is daarom dat veel uitgeverijen, wetenschappelijke instituten en vele andere organisaties gebruikmaken van een programma van de Amerikaanse professor Hany Farid. Het programma ‘ziet’ manipulaties in foto’s die het menselijk oog niet of nauwelijks kan waarnemen, zoals een verkeerde lichtval, invullen van gedeelten met nieuwe pixels, enzovoort. Het programma komt waarschijnlijk nooit in de verkoop, want dat zou koren op de molen zijn van vervalsers. Maar dat is natuurlijk alleen maar goed voor de hoeders van de verbeelde waarheid…

Scroll Up

Pin It on Pinterest