Radiotelescoop Dwingeloo op miljoenenjacht

Op televisie loopt momenteel de serie Restauratie van de Avro, waarin een aantal stichtingen strijden om een smak geld voor de restauratie van een cultureel erfgoed. Eén van de kandidaten is de radiotelescoop van Dwingeloo. Gezien de wereldfaam die dit brok techniek ooit had en de sterke geur van wetenschap die nog steeds om deze plek heen hangt, heeft deze telescoop alles in zich om het miljoen van de Bank Giro Loterij binnen te slepen!

Het was eind augustus vorig jaar: achter mij hing een fietskar vol met de laatste restjes bagage die we niet in de auto hadden kunnen proppen. Voor mij lag een enorme vlakte, begroeid met heide en overspannen door dreigende luchten. Ik zetten mijn fiets in beweging en rolde het smalle grindpad op. Mijn blik bleef bijna automatisch steken op een kleine bomengroep in de verte. De fietskar paste maar net op de smalle strook niet door heide begroeide aarde, maar dat gaf niet want ik was alleen, totaal alleen. Vrij snel werden de luchten donkerder en klonk het eerste, aarzelende hemelse geroffel uit de verte. De bomengroep kwam dichter en dichter bij, en de strook grind ernaartoe bleek daar een flauwe knik naar rechts te maken. Nog steeds moederziel alleen overzag ik het nog resterende deel heidevlakte en concludeerde dat ik de oversteek echt geen gezelschap meer zou krijgen. De wolken vertoonden inmiddels nog slechts schakeringen van donkergrijs tot pikzwart, kleuren die steeds vaker in vele malen heldere tinten oplichtten als voorbode van luider en luider klinkende donderslagen. De heide wist ik droog te doorkruisen, helemaal alleen en blij dat je zoiets in ons landje nog kunt meemaken zonder het direct met tientallen omstanders te moeten delen.

Die eenzaamheid en de rust die daaruit voortvloeit is precies de reden dat aan het beginpunt van deze tocht in 1956 een radiotelescoop is neergezet. Misschien had de oplettende lezer het al geraden: het hiervoor geschetste verhaal speelde zich af in het Nationaal park Dwingelder Veld, op het fietspad dat het prachtige dorpje Lhee verbindt met Ruinen. Er was in die tijd weinig volk op de been daar, en dat betekende dat de radiotelescoop letterlijk vrijwel ongestoord signalen uit het heelal kon proberen op te pikken. De telescoop was met zijn doorsnede van 25 meter destijds eventjes de grootste radiotelescoop van de wereld. Wetenschappers uit alle landen wisten de weg naar Lhee te vinden en er werden dan ook zeer serieuze ontdekkingen met deze radiotelescoop gedaan. Zo bevinden zich in het heelal bijvoorbeeld de sterrenstelsels Dwingeloo 1 en 2, zo genoemd omdat de telescoop uit Dwingeloo (nou ja, Lhee ligt dichterbij, maar dat terzijde) ze heeft ontdekt.

Inmiddels is de radiotelescoop puur wetenschappelijk gezien alweer jaren geleden aan de kant gezet, al gaat het stalen gevaarte binnenkort aan een tweede leven beginnen als hobbyobject voor amateur radioastronomen, verenigd in de Stichting C.A. Muller Radio Astronomy Station (CARAS). Voorwaarde hierbij is wel dat de stichting voldoende geld bijeen kan sprokkelen. Dat is ook de reden dat ze meedoen aan het programma van de Avro. Het succes van het metalen hemeloor was ook de basis voor het ontstaan van een astronomische wetenschapstempel met een behoorlijke faam in de wereld. Iets teruggetrokken in de bossen net achter de telescoop verrees namelijk de Stichting Astronomisch Onderzoek in Nederland (ASTRON), een instituut waar keiharde wetenschap van hoog niveau wordt verricht.

Astron doet zogezegd geen onderzoek meer met de radiotelescoop, maar des te meer met de in serie geschakelde radiotelescopen van Westerbork. Alle gegevens die door deze telescopen worden opgevangen uit ver weg gelegen objecten in het heelal, worden met technische hoogstandjes naar Astron in Lhee verzonden en verwerkt tot informatie waar astronomen wat mee kunnen. Een tweede project van wereldfaam is LOFAR, een groot netwerk van kleine radioantennes die tezamen één enorm grote radiotelescoop vormen. Alle antennes zijn met glasvezelkabel aan elkaar verbonden. De enorme hoeveelheden data worden verwerkt tot bruikbare informatie door een van de krachtigste supercomputers ter wereld, die in Groningen staat. Dit is in de wereld van de astronomie echt een spraakmakend project, en daar mogen we best trots op zijn.

Hogere wetenschap temidden van de prachtige natuur van de gemeente Westerveld waartoe Lhee en Dwingeloo behoren, het lijkt een enorme tegenstelling. Toch is de directie zich erg bewust van de prachtige omgeving waarin Astron zijn werk verricht en staan de uitbreidingsplannen naar eigen zeggen in het teken van dit bewustzijn, evenals het uitgangspunt dat de groei hierna ophoudt. En als ik hierover nadenk is dit, los van de rationele verklaringen van de directie van Astron, eigenlijk erg makkelijk te verklaren. De astronomie is een wetenschap, maar wel een die de natuur in de brede zin van het woord tracht te verklaren. En wie hiermee bezig is, krijgt vanzelf een zeker ontzag voor de natuur, de schepping zo u wilt. En als jouw werkruimte dan ook nog in zo’n prachtige omgeving is gesitueerd, als je bij wijze van spreken iedere lunchpauze de heide op wandelt, dan ga je vanzelf met respect om met dat stukje Drenthe. Keiharde wetenschap en fraaie natuur zijn helemaal geen tegenstelling, althans in Lhee niet. Daar zijn natuur en wetenschap geïntegreerd, vormen ze een symbiose die de sterren van de hemel danst. Over cultureel erfgoed gesproken…

Scroll Up

Pin It on Pinterest